Bir işletmenin çalışanıyla kurduğu iş ilişkisinin görev, ücret, çalışma süresi, izin, yan haklar ve fesih koşulları bakımından açık biçimde belirlenmesi gerekir. Tarafların yalnızca sözlü olarak anlaşması, özellikle çalışma koşulları konusunda sonradan uyuşmazlık yaşanmasına neden olabilir.

İş sözleşmesi, işçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisinin temel şartlarını düzenleyen hukuki belgedir. İşçinin hangi görevi yerine getireceği, nerede çalışacağı, ne kadar ücret alacağı ve tarafların hangi yükümlülüklere sahip olduğu sözleşmede açıklanır.

Doğru hazırlanan bir iş sözleşmesi yalnızca işvereni koruyan hükümlerden oluşmaz. İşçinin temel haklarını, görev sınırlarını ve çalışma şartlarını da anlaşılır hale getirir. Bu nedenle sözleşmenin yürürlükteki mevzuata uygun, açık, dengeli ve uygulanabilir olması gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşletmenin sektörü, çalışan pozisyonu ve özel çalışma koşulları doğrultusunda sözleşmenin bir iş hukuku uzmanı tarafından değerlendirilmesi yararlı olabilir.

İş Sözleşmesi Nedir?

İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak çalışmayı, işverenin ise bunun karşılığında ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. İş ilişkisinin ayırt edici unsurlarından biri, çalışanın işverenin iş organizasyonu içerisinde ve işverenin yönetim hakkına bağlı olarak çalışmasıdır.

İş sözleşmeleri, kanunda özel bir şekil öngörülmediği sürece belirli bir şekle bağlı olmadan kurulabilir. Bununla birlikte süresi bir yıl veya daha fazla olan sözleşmelerin yazılı yapılması gerekir.

Bir iş ilişkisinin temel unsurları şunlardır:

İşçinin bir iş görmesi
İşverenin ücret ödemesi
İşçinin işverenin organizasyonuna bağlı çalışması
Taraflar arasında süreklilik gösteren bir hukuki ilişkinin bulunması

İş sözleşmesinin adı tek başına ilişkinin hukuki niteliğini belirlemez. “Danışmanlık”, “hizmet”, “freelance” veya “proje sözleşmesi” adı verilen bir belgede fiilen bağımlı çalışma bulunuyorsa ilişkinin iş sözleşmesi olarak değerlendirilmesi gündeme gelebilir.

Bağımsız çalışma modelleri ile çalışan ilişkileri arasındaki farkları incelemek için esnek ekonomi ve freelance çalışma içeriğinden yararlanılabilir.

İş Sözleşmesi Neden Önemlidir?

İş sözleşmesi, tarafların çalışma ilişkisinden ne beklediğini açık biçimde ortaya koyar. Sözleşmenin ayrıntılı hazırlanması, iş ilişkisinin ilerleyen dönemlerinde oluşabilecek anlaşmazlıkları azaltabilir.

Profesyonel bir iş sözleşmesi:

İşçinin görev ve sorumluluklarını açıklar.
Ücret ve yan hakları belirler.
Çalışma günlerini ve saatlerini gösterir.
Fazla çalışma koşullarını düzenler.
Deneme süresini açık hale getirir.
İş yeri kurallarına ilişkin bilgi verir.
Gizlilik ve veri güvenliği hükümlerini belirler.
Şirket araçlarının kullanımını düzenler.
İş ilişkisinin sona erme sürecini açıklar.
Tarafların hak ve yükümlülüklerini belgelendirir.

Yazılı bir sözleşme bulunmadığında ücret, görev kapsamı, çalışma süresi veya yan haklarla ilgili farklı iddialar ortaya çıkabilir. Bu nedenle kanunen zorunlu olmadığı durumlarda bile iş sözleşmesinin yazılı hazırlanması daha güvenli bir yaklaşımdır.

İş Sözleşmesinin Yazılı Olması Zorunlu mudur?

İş sözleşmeleri, kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi değildir. Ancak bir yıl veya daha uzun süreli iş sözleşmelerinin yazılı yapılması gerekir.

Yazılı sözleşme yapılmayan durumlarda işverenin; çalışma koşullarını, çalışma süresini, temel ücreti, varsa ücret eklerini, ödeme dönemini ve fesih halinde uygulanacak hükümleri gösteren yazılı bir belgeyi çalışana vermesi gerekir.

Bazı sözleşme türlerinde yazılı şekil özellikle önem taşır:

Sözleşme veya çalışma türü	Yazılı şekil durumu
Bir yıldan kısa belirsiz süreli sözleşme	Genel olarak özel şekle tabi değildir
Bir yıl veya daha uzun süreli sözleşme	Yazılı hazırlanmalıdır
Belirli süreli iş sözleşmesi	Yazılı ve objektif nedene dayalı olmalıdır
Uzaktan çalışma sözleşmesi	Yazılı hazırlanmalıdır
Çağrı üzerine çalışma	Yazılı sözleşmeyle kurulmalıdır
Takım sözleşmesi	Yazılı hazırlanmalıdır
Geçici iş ilişkisi	İlgili şartlara göre yazılı düzenlenmelidir

Uzaktan çalışma ilişkisinde işin tanımı, yapılma şekli, çalışma yeri, ücret, ekipman ve iletişim koşulları gibi konuların yazılı belgede düzenlenmesi gerekir.

İş Sözleşmesinin Unsurları Nelerdir?

Geçerli ve uygulanabilir bir iş sözleşmesinde üç temel unsur bulunur.

İş görme borcu

İşçi, sözleşmede belirtilen işi özenle yerine getirmeyi kabul eder. İşin kapsamının belirsiz bırakılması, çalışandan pozisyonuyla ilgisi olmayan görevlerin talep edilmesine ve uyuşmazlıklara neden olabilir.

Görev tanımı hazırlanırken:

Pozisyon adı
Bağlı olunan bölüm
Raporlama yapılacak yönetici
Temel görevler
Sorumluluk alanı
Yetki sınırları
Performans beklentileri

açıkça belirtilmelidir.

Çalışanın görevleri farklı uzmanlık alanlarıyla kesişiyorsa multidisipliner yaklaşım çerçevesinde görev ve yetki sınırlarının daha açık hazırlanması gerekir.

Ücret ödeme borcu

İşveren, işçinin çalışması karşılığında sözleşmede belirlenen ücreti ödemekle yükümlüdür. Ücret maddesinde tutarın yanı sıra ödeme zamanı, ödeme yöntemi ve yan haklar da açıklanmalıdır.

Bağımlılık unsuru

İşçi, işveren tarafından oluşturulan organizasyon içerisinde belirlenen kurallara ve yönetim talimatlarına bağlı olarak çalışır. Bu unsur, iş sözleşmesini bağımsız hizmet veya eser sözleşmelerinden ayıran temel noktalardan biridir.

İş Sözleşmesi Türleri Nelerdir?

İş sözleşmeleri çalışma süresi, sözleşmenin devam edeceği dönem ve işin gerçekleştirilme biçimine göre farklı türlerde hazırlanabilir.

İş sözleşmesi türü	Temel özelliği	Uygun kullanım alanı
Belirsiz süreli	Bitiş tarihi önceden belirlenmez	Süreklilik gösteren işler
Belirli süreli	Objektif bir nedene bağlı olarak süre belirlenir	Proje, geçici ihtiyaç veya belirli iş
Tam süreli	İş yerindeki normal çalışma süresi uygulanır	Düzenli tam zamanlı pozisyonlar
Kısmi süreli	Emsal çalışmaya göre daha az çalışılır	Part-time pozisyonlar
Deneme süreli	Taraflara belirli süre değerlendirme olanağı verir	Yeni işe alımlar
Çağrı üzerine	İhtiyaç oluştuğunda çalışma yapılır	Değişken iş yoğunluğu
Uzaktan çalışma	İş, iş yeri dışında teknoloji aracılığıyla yapılır	Ofis dışı veya hibrit pozisyonlar
Takım sözleşmesi	Bir işçi grubunu temsilen sözleşme yapılır	Ekip halinde gerçekleştirilen işler

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

İş ilişkisinin ne zaman sona ereceği başlangıçta belirlenmemişse belirsiz süreli iş sözleşmesi söz konusudur.

Süreklilik gösteren işlerde genel olarak belirsiz süreli sözleşme kullanılır. Çalışanın satış uzmanı, muhasebe personeli, içerik yöneticisi veya yazılım geliştirici olarak sürekli görev yapması buna örnek gösterilebilir.

Belirsiz süreli sözleşmeler sona erdirilirken fesih nedeni, bildirim süresi, iş güvencesi ve haklı fesih hükümleri somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nedir?

Belirli süreli iş sözleşmesi, belirli bir işin tamamlanması, belirli süreli bir iş veya belirli bir olgunun gerçekleşmesi gibi objektif bir koşula bağlı olarak yazılı şekilde hazırlanır.

Sözleşmeye yalnızca bir bitiş tarihi yazılması, sözleşmenin her durumda belirli süreli kabul edilmesi için yeterli değildir. Belirli süre kullanılmasını haklı gösteren objektif neden bulunmalıdır.

Örnek objektif nedenler şunlar olabilir:

Belirli bir projenin tamamlanması
İzinli çalışanın yerine geçici personel alınması
Geçici ve dönemsel iş ihtiyacı
Belirli bir organizasyonun tamamlanması
Süresi belli bir hizmetin yürütülmesi

Belirli süreli sözleşmeler esaslı bir neden olmadıkça üst üste zincirleme biçimde yapılmamalıdır. Aksi durumda sözleşmenin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilmesi gündeme gelebilir.

Tam Süreli ve Kısmi Süreli İş Sözleşmesi

Tam süreli sözleşmede iş yerindeki normal çalışma düzeni uygulanır. Kısmi süreli sözleşmede ise çalışma süresi, aynı veya benzer işi yapan tam süreli çalışana göre önemli ölçüde daha azdır.

Kısmi süreli çalışanın ücret ve para ile ölçülebilen bölünebilir menfaatleri, çalışma süresiyle orantılı biçimde belirlenir. Çalışan yalnızca kısmi süreli çalışması nedeniyle haklı bir neden olmadan emsal tam süreli çalışandan farklı işleme tabi tutulmamalıdır.

Kısmi süreli sözleşmede özellikle şu bilgiler açık olmalıdır:

Haftalık çalışma süresi
Çalışılacak günler
Günlük başlangıç ve bitiş saatleri
Ücret hesaplama yöntemi
Yan hakların uygulanma biçimi
Fazla sürelerle çalışma koşulları
Hafta tatili ve izin uygulaması

Deneme Süreli İş Sözleşmesi

Taraflar, belirli veya belirsiz süreli bir iş sözleşmesine deneme kaydı ekleyebilir. Deneme süresi normal şartlarda en fazla iki ay olabilir. Toplu iş sözleşmesiyle daha uzun bir süre belirlenmesi mümkün olabilir.

Deneme süresi içerisinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine uymadan sona erdirebilir. Bununla birlikte işçinin çalıştığı günlere ait ücret ve diğer hakları korunur.

Deneme süresiyle ilgili yapılan önemli hatalardan biri, bu dönemde çalışanın sigortasız çalıştırılabileceğinin düşünülmesidir. Deneme süresi iş sözleşmesinin ve sigortalı çalışma yükümlülüğünün başlamasını engellemez.

Uzaktan Çalışma Sözleşmesi

Uzaktan çalışmada işçi, görevini işverenin organizasyonu kapsamında evinden veya teknolojik iletişim araçlarıyla iş yeri dışında yerine getirir.

Uzaktan çalışma sözleşmesinde şu konular ayrıntılı biçimde düzenlenmelidir:

İşin tanımı
Çalışmanın gerçekleştirileceği yer
Günlük ve haftalık çalışma düzeni
İletişim saatleri
Toplantı düzeni
Ücret ve ödeme yöntemi
Bilgisayar ve diğer ekipmanlar
İnternet ve iletişim giderleri
Ekipmanların teslimi ve korunması
Bilgi güvenliği
İş sağlığı ve güvenliği
Verilerin saklanması
Ofise gelinmesi gereken durumlar

Uzaktan çalışma altyapısı oluşturulurken şirket içi iletişimin ve belge erişiminin yönetilmesi için intranet sistemlerinden yararlanılabilir.

İş Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?

İş sözleşmesi hazırlanırken internetten bulunan standart bir metnin yalnızca taraf bilgileri değiştirilerek kullanılması doğru değildir. İşletmenin sektörü, pozisyonun niteliği ve çalışma modeli değerlendirilmelidir.

Taraf Bilgilerini Yazın

Sözleşmenin başlangıcında işçi ve işveren açık biçimde tanımlanmalıdır.

İşveren için:

Ticaret unvanı
Vergi numarası
MERSİS numarası
Merkez adresi
Temsilcinin adı ve görevi

İşçi için:

Adı ve soyadı
Kimlik bilgisi
İletişim adresi
Gerekliyse meslek veya unvan bilgisi

yer alabilir.

Yeni bir işletmede istihdam süreci başlatılacaksa öncelikle şirketin hukuki ve ticari yapısı oluşturulmalıdır. Bu konuda şirket nasıl kurulur rehberi incelenebilir.

İşe Başlama Tarihini Belirleyin

İşçinin fiilen göreve başlayacağı tarih açıkça yazılmalıdır. Kıdem, izin ve diğer çalışma haklarının hesaplanmasında işe başlama tarihi önem taşır.

Belirli süreli bir sözleşmede ayrıca:

Sözleşmenin bitiş tarihi
Tamamlanacak iş
Belirli süre kullanılmasının objektif nedeni
Süre sonunda izlenecek süreç

açıklanmalıdır.

İşin Tanımını Ayrıntılı Yazın

Görev tanımı ne çok genel ne de işverenin hareket alanını tamamen ortadan kaldıracak kadar sınırlı olmalıdır.

Örnek olarak yalnızca “dijital pazarlama işleri yapar” ifadesi yerine şu kapsam kullanılabilir:

Dijital kampanyaları planlamak
Reklam hesaplarını takip etmek
Performans raporları hazırlamak
İçerik ekibiyle koordinasyon kurmak
Yöneticisine düzenli raporlama yapmak
İşletmenin pazarlama politikalarına uygun hareket etmek

Çalışan hedeflerinin ölçülebilir hale getirilmesi için OKR nedir yaklaşımından yararlanılabilir. Ancak performans hedefleri sözleşmede yer alıyorsa ölçüm yöntemi, değerlendirme dönemi ve çalışana sağlanacak kaynaklar da açık olmalıdır.

Çalışma Yerini Belirtin

İşçinin hangi iş yerinde çalışacağı yazılmalıdır.

Çalışma yeri:

Şirket merkezi
Şube
Müşteri sahası
Ev adresi
Hibrit çalışma düzeni
İşverenin farklı iş yerleri

şeklinde belirlenebilir.

İşverenin çalışanı sınırsız biçimde farklı şehirlere veya ülkelere gönderebilmesine izin veren çok geniş hükümler yerine, görevlendirmenin sınırları ve masrafların nasıl karşılanacağı açıklanmalıdır.

Çalışma Süresini Düzenleyin

Sözleşmede günlük veya haftalık çalışma süresi, iş günleri ve vardiya düzeni açıkça belirtilmelidir.

Çalışma süresi maddesinde:

Haftalık çalışma süresi
Günlük başlangıç ve bitiş saatleri
Ara dinlenmeleri
Vardiya düzeni
Hafta tatili
Esnek çalışma koşulları
Uzaktan çalışma günleri
Fazla çalışma prosedürü

yer alabilir.

İşverenin bütün çalışma saatlerini önceden sınırsız şekilde değiştirebileceği hükümler yerine, işin gereği ve mevzuat sınırları içerisinde uygulanabilecek dengeli bir düzen oluşturulmalıdır.

Ücret Maddesini Açık Hazırlayın

Ücret maddesi, iş sözleşmesinin en önemli bölümlerinden biridir.

Bu bölümde şu bilgiler bulunmalıdır:

Aylık brüt ücret
Ücretin ödeme tarihi
Ödemenin yapılacağı banka hesabı
Prim ve bonus sistemi
Yemek ve yol yardımı
Özel sağlık sigortası
İkramiye
Performans ödemeleri
Satış komisyonu
Ücret artış değerlendirme yöntemi

Ücretin brüt mü net mi olduğu mutlaka açıkça belirtilmelidir. Vergi, sosyal güvenlik primi ve diğer yasal kesintilerin nasıl değerlendirileceği konusunda belirsizlik bırakılmamalıdır.

Prim ve bonus sistemi

Çalışana performans primi ödenecekse şu sorular cevaplanmalıdır:

Prim hangi hedefe göre hesaplanacak?
Hedefi kim belirleyecek?
Değerlendirme dönemi nedir?
Ödeme hangi tarihte yapılacak?
İşten ayrılma durumunda hak ediş nasıl hesaplanacak?
İptal veya iade edilen satışlar nasıl değerlendirilecek?

“İşveren uygun görürse prim öder” gibi tamamen belirsiz bir hüküm, uyuşmazlık riskini artırabilir.

Fazla Çalışma Koşullarını Belirleyin

Fazla çalışmanın hangi durumlarda yapılacağı, onay süreci ve karşılığının nasıl hesaplanacağı açıkça düzenlenmelidir.

Sözleşmede:

Fazla çalışmanın yöneticinin onayına tabi olduğu
Kayıtların nasıl tutulacağı
Ücret veya serbest zaman uygulaması
Hafta tatili çalışmaları
Ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları

belirtilebilir.

“Ücrete bütün fazla çalışmalar dahildir” şeklinde sınırsız ve genel hükümler yerine mevzuat sınırlarını gözeten açık bir madde hazırlanmalıdır.

İzin Haklarını Düzenleyin

Sözleşmede yıllık ücretli izin, mazeret izni, hastalık ve diğer izinlerin yürürlükteki mevzuat ile şirket politikasına göre uygulanacağı belirtilmelidir.

Sözleşmeyle kanuni izin sürelerinin altında hak belirlenemez. İşveren, yasal sınırların üzerinde ek izin hakkı sağlayabilir.

Şirketin izin prosedürü ayrı bir insan kaynakları politikasıyla düzenleniyorsa bu doküman sözleşmenin eki olarak gösterilebilir.

Yan Hakları Belirtin

Yan hakların yazılı olmaması, ilerleyen dönemlerde bunların sürekli bir hak mı yoksa geçici bir uygulama mı olduğu konusunda sorun oluşturabilir.

Sözleşmede veya ekinde şu yan haklar açıklanabilir:

Yemek kartı
Yol yardımı
Servis
Telefon
Bilgisayar
Araç
Özel sağlık sigortası
Konaklama
Eğitim bütçesi
Evden çalışma desteği
Satış primi

Yan hakkın tutarı değişebilecekse hesaplama veya güncelleme yöntemi belirtilmelidir.

Gizlilik Maddesi Ekleyin

Çalışanlar görevleri sırasında müşteri bilgilerine, ticari planlara, fiyatlandırmalara, yazılım kodlarına veya işletme belgelerine erişebilir.

Gizlilik maddesinde:

Gizli bilgi tanımı
Hangi bilgilerin kapsam dışında olduğu
Bilgilerin kullanım amacı
Yetkisiz paylaşım yasağı
Şirket dışına veri çıkarma şartları
İşten ayrılma sonrası yükümlülükler
Belgelerin iadesi veya silinmesi
İhlal halinde uygulanacak süreç

açıklanmalıdır.

Gizlilik hükmü, çalışanın genel mesleki bilgi ve deneyimini kullanmasını tamamen engelleyecek kadar geniş hazırlanmamalıdır.

Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Düzenleme Yapın

İşveren; kimlik, iletişim, banka, performans, sağlık ve izin bilgileri gibi çalışan verilerini işleyebilir. Çalışana hangi verilerin, hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple işlendiği konusunda aydınlatma yapılmalıdır.

Çalışan aydınlatma metni ile açık rıza metninin tek bir onaya dönüştürülmemesi gerekir. Aydınlatma ve açık rıza süreçlerinin gerektiğinde ayrı belgeler halinde hazırlanması daha sağlıklı bir uygulamadır.

İş sözleşmesinde genel bir veri koruma hükmü bulunabilir. Bununla birlikte ayrıntılı aydınlatma metni, saklama politikası ve gerekli açık rıza metinlerinin ayrı belgeler halinde hazırlanması daha düzenli bir yapı sağlar.

Dijital personel süreçlerinin yönetilmesi, işletmelerin genel dijital dönüşüm çalışmalarının önemli bir parçasıdır.

Fikrî Mülkiyet Haklarını Düzenleyin

Özellikle yazılım, tasarım, reklam, içerik, mühendislik ve AR-GE pozisyonlarında çalışan tarafından oluşturulan eserlerin kullanım hakları açıkça düzenlenmelidir.

Bu maddede:

Çalışanın görev kapsamında ürettiği çalışmalar
Kaynak dosyalar
Yazılım kodları
Tasarımlar
Fotoğraf ve videolar
Marka materyalleri
Dokümantasyon
Üçüncü taraf materyallerin kullanımı
Teslim yükümlülüğü

ele alınabilir.

“Çalışanın hayatı boyunca üreteceği her şey işverene aittir” gibi görev ve çalışma ilişkisiyle bağlantısı bulunmayan aşırı geniş hükümlerden kaçınılmalıdır.

Rekabet Yasağını Dikkatli Hazırlayın

Rekabet yasağı, çalışanın işten ayrıldıktan sonra belirli şartlar altında işverenle rekabet etmesini sınırlandırabilir. Ancak bu hüküm sınırsız olarak düzenlenemez.

Geçerli ve ölçülü bir rekabet yasağında:

Korunmak istenen meşru menfaat
Yasaklanan faaliyet
Coğrafi alan
Yasak süresi
İlgili müşteri veya pazar
Çalışanın ekonomik geleceğine etkisi

değerlendirilmelidir.

Bütün sektörlerde, bütün ülkelerde ve uzun yıllar boyunca çalışma yasağı getiren genel hükümler uyuşmazlık riski taşır. Rekabet yasağı özellikle pozisyon ve erişilen ticari bilgiler dikkate alınarak hukuk uzmanı desteğiyle hazırlanmalıdır.

Şirket Ekipmanlarını Düzenleyin

Çalışana bilgisayar, telefon, araç, kart veya başka ekipmanlar verilecekse teslim ve kullanım koşulları açıklanmalıdır.

Ekipman maddesinde:

Teslim edilen cihazlar
Zimmet kayıtları
Kullanım amacı
Bakım ve koruma yükümlülüğü
Kişisel kullanım sınırları
Yazılım yükleme kuralları
Bilgi güvenliği
Hasar ve kayıp süreci
İşten ayrılmada iade

yer alabilir.

İşçinin her türlü arıza ve zarardan doğrudan sorumlu olduğu yönündeki genel hükümler yerine kusur, kullanım koşulları ve somut olay dikkate alınmalıdır.

İşyeri Politikalarına Atıf Yapın

İşletmenin çalışma kuralları ayrı dokümanlarda düzenlenebilir.

Sözleşmenin ekleri arasında şunlar bulunabilir:

Personel yönetmeliği
Disiplin prosedürü
Bilgi güvenliği politikası
Uzaktan çalışma politikası
Araç kullanım prosedürü
Harcama ve masraf politikası
İzin prosedürü
Etik kurallar
Kişisel veri politikası
Sosyal medya kullanım politikası

Çalışana sözleşmede atıf yapılan bütün ekler teslim edilmeli ve teslim kaydı alınmalıdır.

İş Sözleşmesinde Fesih Maddesi Nasıl Yazılır?

Fesih maddesinde sözleşmenin sona erdirilmesinde ilgili iş hukuku ve borçlar hukuku hükümlerinin uygulanacağı belirtilmelidir.

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde genel bildirim süreleri çalışanın kıdemine göre şu şekilde değerlendirilebilir:

Çalışma süresi	Asgari bildirim süresi
Altı aydan az	2 hafta
Altı ay ile bir buçuk yıl arasında	4 hafta
Bir buçuk yıl ile üç yıl arasında	6 hafta
Üç yıldan fazla	8 hafta

Bu süreler sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uyulmaması halinde bildirim süresine karşılık gelen ücret tutarında tazminat gündeme gelebilir.

Fesih maddesinde:

Bildirim yöntemi
İhbar süreleri
Haklı nedenle fesih
Şirket mallarının iadesi
Bilgi ve belge teslimi
Son ücret ve hakların ödenmesi
Gizlilik yükümlülüğünün devamı
Devir ve teslim süreci

açıklanabilir.

Sözleşme maddesi, tarafların kanundan doğan fesih haklarını ortadan kaldıracak şekilde düzenlenmemelidir.

SGK İşe Giriş Bildirimi Sözleşmeden Ayrı Bir Yükümlülüktür

İş sözleşmesinin imzalanmış olması, SGK bildiriminin yapıldığı anlamına gelmez. Çalışanın sigortalı işe giriş bildirgesinin ilgili süreler içerisinde elektronik ortamda verilmesi gerekir.

İşverenin iş ilişkisi kurulurken:

İşe giriş bildirgesini vermesi
Ücret ve prim kayıtlarını doğru tutması
Çalışanı bordroya dahil etmesi
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmesi
Personel özlük dosyasını oluşturması

gerekir.

Deneme süresi, kısmi çalışma veya uzaktan çalışma SGK bildirim yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İş Sözleşmesinde Bulunması Önerilen Maddeler

Madde	İçerik
Taraflar	İşçi ve işveren bilgileri
Sözleşmenin konusu	İş ilişkisinin kapsamı
İşe başlama tarihi	Fiilî başlangıç günü
Sözleşme türü	Belirli, belirsiz, tam veya kısmi süreli
Objektif neden	Belirli süreli sözleşmenin gerekçesi
Deneme süresi	Süre ve uygulanacak hükümler
Görev tanımı	Pozisyon, sorumluluk ve raporlama
Çalışma yeri	Ofis, şube, saha veya uzaktan çalışma
Çalışma süresi	Günler, saatler ve vardiya
Ücret	Brüt ücret, ödeme tarihi ve yöntemi
Yan haklar	Yemek, yol, prim ve diğer menfaatler
Fazla çalışma	Onay, kayıt ve karşılık yöntemi
İzinler	Kanuni ve ek izinler
Ekipman	Teslim, kullanım ve iade
Gizlilik	Ticari sır ve veri güvenliği
Kişisel veriler	Veri koruma süreçlerine atıf
Fikrî haklar	Görev kapsamında üretilen çalışmalar
Rekabet yasağı	Gerekliyse ölçülü sınırlar
Fesih	Bildirim ve teslim süreci
Ekler	Politika ve görev tanımları
İmzalar	Tarih, nüsha ve taraf imzaları

Örnek İş Sözleşmesi Başlık Yapısı

Aşağıdaki yapı, sözleşme hazırlanırken kontrol listesi olarak kullanılabilir:

İŞ SÖZLEŞMESİ

Taraflar: İşverenin ve işçinin bilgileri

Sözleşmenin Konusu: İşçinin belirlenen görev kapsamında çalışması ve işverenin ücret ödemesi

Sözleşmenin Türü: Belirli veya belirsiz süreli, tam veya kısmi süreli

İşe Başlama Tarihi: Çalışmanın başlayacağı tarih

Görev ve Sorumluluklar: Pozisyonun temel görevleri

Çalışma Yeri ve Düzeni: İş yeri, uzaktan çalışma veya hibrit model

Çalışma Süresi: Haftalık süre, iş günleri ve saatler

Ücret ve Yan Haklar: Brüt ücret, ödeme tarihi ve ek menfaatler

İzinler: Yıllık izin ve diğer kanuni izinler

Gizlilik ve Veri Güvenliği: Ticari bilgiler ile kişisel verilerin korunması

Ekipman Kullanımı: Şirket araçlarının teslimi, kullanımı ve iadesi

Fesih: Bildirim, haklı fesih ve teslim süreçleri

Ekler: Görev tanımı, personel yönetmeliği ve diğer politikalar

Bu yapı doğrudan her işletmede kullanılabilecek eksiksiz bir sözleşme değildir. Sektör, pozisyon ve çalışma modeli doğrultusunda maddelerin özelleştirilmesi gerekir.

İş Sözleşmesi ile Freelance Hizmet Sözleşmesi Arasındaki Fark

İşletmeler çalışan istihdamı ile bağımsız hizmet alımını birbirine karıştırmamalıdır.

Kriter	İş sözleşmesi	Freelance hizmet sözleşmesi
Çalışma ilişkisi	İşverene bağımlı çalışma	Bağımsız çalışma
Organizasyon	İşverenin iş organizasyonuna dahil	Kendi çalışma organizasyonunu kurar
Talimat	İşverenin yönetim ve denetimi vardır	Sonuç ve teslim şartları ön plandadır
Çalışma zamanı	Genellikle işveren tarafından belirlenir	Hizmet veren daha bağımsızdır
Ücret	Düzenli ücret veya maaş	Proje veya hizmet bedeli
Araçlar	Çoğunlukla işveren sağlayabilir	Genellikle hizmet veren sağlar
Sosyal güvenlik	İşverenin bildirim ve prim yükümlülüğü bulunur	Statüye göre bağımsız yükümlülükler
İzin	İş hukukundaki izin hakları uygulanır	Sözleşme şartlarına bağlıdır
Fesih	İş hukuku hükümleri dikkate alınır	Borçlar hukuku ve sözleşme hükümleri

Bir kişiye “freelancer” denmesi tek başına bağımsız çalışma ilişkisi oluşturmaz. Fiilî çalışma düzeni, bağımlılık ve işverenin yönetim yetkisi birlikte değerlendirilir.

İş Sözleşmesi Hazırlarken Yapılan Hatalar

Hata	Oluşturabileceği sorun	Doğru yaklaşım
İnternetten standart metin kullanmak	İşletmeye uymayan hükümler	Pozisyona özel sözleşme hazırlamak
Ücretin brüt veya net olduğunu yazmamak	Ücret uyuşmazlığı	Ücret türünü açıkça belirtmek
Görev tanımını belirsiz bırakmak	Yetki ve sorumluluk tartışması	Görev ekini ayrıntılı hazırlamak
Belirli süreli sözleşmede neden göstermemek	Belirsiz süreli kabul edilme riski	Objektif nedeni yazmak
Deneme süresini sınırsız belirlemek	Hükmün uygulanamaması	Kanuni sınırları gözetmek
Fazla çalışmayı tamamen ücrete dahil etmek	Ücret alacağı uyuşmazlığı	Açık ve sınırlı düzenleme yapmak
Kanuni izinlerden feragat ettirmek	Geçersiz hüküm riski	Asgari kanuni hakları korumak
SGK bildirimini geciktirmek	İdari ve mali risk	Bildirimi süresinde yapmak
Sınırsız rekabet yasağı koymak	Geçersizlik veya indirim riski	Süre, alan ve konu sınırı belirlemek
Politikalara atıf yapıp teslim etmemek	Kuralın bilinmediği iddiası	Ekleri çalışana teslim etmek
Boş kağıda imza almak	Ciddi hukuki risk	Bütün alanları doldurup nüsha vermek
Çalışana sözleşme nüshası vermemek	Şeffaflık ve ispat sorunu	İmzalı nüshayı teslim etmek

İş Sözleşmesinde Yer Almaması Gereken Hükümler

Tarafların sözleşme özgürlüğü sınırsız değildir. Kanunun emredici hükümlerine, kişilik haklarına ve hakkaniyete aykırı maddeler uygulanamayabilir.

Riskli hükümlere şu örnekler verilebilir:

Çalışanın bütün yasal haklarından peşinen vazgeçmesi
Yıllık izin kullanmayacağının kabul edilmesi
Fazla çalışma ücretinin hiçbir şartta ödenmeyeceği
İşçinin sigortasız çalışmayı kabul etmesi
İşverenin hiçbir gerekçe olmadan ücret kesebilmesi
Çalışanın her türlü zarardan kusursuz sorumlu tutulması
Sınırsız süreli ve sınırsız coğrafi rekabet yasağı
İşverenin ücret ve görevi tek taraflı olarak dilediği gibi değiştirmesi
Çalışana sözleşme nüshası verilmeyeceği
Boş senet veya boş istifa belgesi imzalatılması

Sözleşmenin amacı bir tarafı bütün risklerden korumak değil, çalışma ilişkisini hukuka uygun ve öngörülebilir hale getirmektir.

İş Sözleşmesi Kontrol Listesi

Sözleşme imzalanmadan önce aşağıdaki maddeler kontrol edilmelidir:

Taraf bilgileri eksiksiz mi?
Sözleşmenin türü açıkça yazılmış mı?
Belirli süre kullanılıyorsa objektif neden bulunuyor mu?
İşe başlama tarihi doğru mu?
Görev tanımı anlaşılır mı?
Çalışma yeri belirtilmiş mi?
Çalışma günleri ve saatleri düzenlenmiş mi?
Ücretin brüt veya net olduğu açık mı?
Ödeme tarihi ve yöntemi yazılmış mı?
Prim ve yan haklar açıklanmış mı?
Deneme süresi kanuni sınırlar içinde mi?
Fazla çalışma süreci düzenlenmiş mi?
İzin hakları korunmuş mu?
Uzaktan çalışma koşulları açıklanmış mı?
Gizlilik hükmü pozisyona uygun mu?
Rekabet yasağı ölçülü mü?
Kişisel veri belgeleri ayrı hazırlanmış mı?
Şirket ekipmanları listelenmiş mi?
Fesih ve teslim süreci belirlenmiş mi?
Bütün ekler çalışana teslim edilmiş mi?
Sözleşmenin bir nüshası çalışana verilecek mi?
SGK işe giriş bildirimi planlandı mı?

İşletmelerin yalnızca sözleşme hazırlaması değil, çalışanların gelişimini ve kurum içindeki devamlılığını da planlaması gerekir. Bu süreç yetenek yönetimi yaklaşımıyla desteklenebilir.

İş Sözleşmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İş sözleşmesi sözlü yapılabilir mi?

Kanunda özel olarak yazılı şekil aranmayan sözleşmeler sözlü kurulabilir. Bununla birlikte çalışma koşullarının ispatı ve uyuşmazlıkların önlenmesi açısından yazılı sözleşme hazırlanması önerilir.

Bir yıldan kısa iş sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?

Genel kural olarak bir yıldan kısa sözleşmeler için her durumda yazılı şekil şartı bulunmaz. Ancak belirli süreli, uzaktan, çağrı üzerine ve kanunda ayrıca düzenlenen bazı sözleşmelerin yazılı hazırlanması gerekir.

İş sözleşmesini kim hazırlamalıdır?

İnsan kaynakları veya işletme yönetimi ilk taslağı hazırlayabilir. Ancak çalışma modeli, rekabet yasağı, cezai şart veya fikrî mülkiyet gibi özel maddeler bulunuyorsa bir hukuk uzmanının incelemesi yararlı olur.

İş sözleşmesi noter onaylı olmak zorunda mı?

Genel iş sözleşmelerinde noter onayı zorunlu değildir. Tarafların sözleşmeyi imzalaması yeterli olabilir. Özel durumlar ve farklı sözleşme türleri ayrıca değerlendirilmelidir.

İşçiye sözleşmenin bir nüshası verilmeli mi?

Sözleşme tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenlediği için imzalı nüshanın çalışana teslim edilmesi şeffaf ve ispat açısından doğru uygulamadır.

Deneme süresi içinde sigorta yapılır mı?

Evet. Deneme süresi, işçinin sigortasız çalıştırılabileceği bir dönem değildir. İşe giriş bildirimi ilgili süreler içinde yapılmalıdır.

Deneme süresinde ücret ödenir mi?

Evet. İşçinin çalıştığı günlere ilişkin ücret ve diğer hakları korunur.

İş sözleşmesinde maaş yazmak zorunlu mudur?

Yazılı sözleşmede veya işçiye verilecek çalışma koşulları belgesinde temel ücret, varsa ücret ekleri ve ödeme dönemi açıkça belirtilmelidir.

İşveren görev tanımını değiştirebilir mi?

İşverenin yönetim hakkı bulunmakla birlikte çalışma koşullarındaki esaslı değişiklikler ayrı kurallara tabidir. Sözleşmeye sınırsız değişiklik yetkisi yazılması, her değişikliğin otomatik olarak geçerli olacağı anlamına gelmez.

Belirli süreli iş sözleşmesi sürekli yenilenebilir mi?

Esaslı bir neden olmadıkça belirli süreli sözleşmenin zincirleme biçimde yenilenmesi, sözleşmenin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilmesine yol açabilir.

Uzaktan çalışanla ayrıca sözleşme yapılmalı mı?

Uzaktan çalışma ilişkisi yazılı düzenlenmelidir. Mevcut çalışan uzaktan çalışmaya geçiyorsa çalışma koşullarındaki değişiklik yazılı bir ek protokolle belirlenebilir.

Gizlilik sözleşmesi ayrı hazırlanabilir mi?

Evet. Gizlilik hükümleri iş sözleşmesinin içerisinde düzenlenebileceği gibi pozisyonun niteliğine göre ayrı bir gizlilik sözleşmesi de hazırlanabilir.

İş sözleşmesi elektronik ortamda imzalanabilir mi?

Elektronik imzanın türü, belgenin niteliği ve ilgili mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle yazılı şekil şartının bulunduğu sözleşmelerde kullanılacak imza yönteminin hukuki geçerliliği konusunda uzman görüşü alınması yararlı olabilir.

İş sözleşmesi, işçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisinin görev, ücret, süre, çalışma yeri, yan haklar ve fesih koşulları bakımından düzenlenmesini sağlayan temel hukuki belgedir.

Sağlıklı bir sözleşme hazırlamak için:

Sözleşme türü doğru seçilmeli,
Taraf ve iş yeri bilgileri eksiksiz yazılmalı,
Görev tanımı açık hazırlanmalı,
Ücret ve yan haklar ayrıntılı belirtilmeli,
Çalışma süresi ve fazla çalışma düzenlenmeli,
Deneme süresi kanuni sınırlar içerisinde belirlenmeli,
Gizlilik ve kişisel veri hükümleri dengeli oluşturulmalı,
Fesih ve teslim süreçleri açıklanmalı,
Çalışana imzalı sözleşme nüshası verilmelidir.

Sözleşmenin yalnızca işveren lehine ağır yükümlülükler içeren bir belge olarak görülmesi doğru değildir. İş ilişkisinin sürdürülebilir olması için çalışan hakları, işletme ihtiyaçları ve kanuni sınırlamalar arasında dengeli bir yapı kurulmalıdır.

İşletmeye ve pozisyona özel hazırlanan açık bir iş sözleşmesi, taraflar arasındaki güveni güçlendirir, insan kaynakları süreçlerini düzenler ve ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkların azaltılmasına yardımcı olur.